روایت موزیم مسکو از دهه حضور ارتش سرخ در افغانستان

موزیم پیروزی در مسکو هم‌زمان با سالگرد خروج نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق، نمایشگاهی تحت عنوان «زمان فداکاری» را برای بازخوانی وقایع جنگ سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ گشایش می‌دهد. این نمایشگاه که از سوم فبروری آغاز می‌شود، به بررسی سرگذشت نظامیان روسی و آثار به‌جامانده از یکی از طولانی‌ترین درگیری‌های قرن بیستم در خاک افغانستان می‌پردازد.

افتتاح این نمایشگاه در روسیه، نشان‌دهنده تداوم اهمیت تاریخی جنگ افغانستان در حافظه جمعی و سیاست‌های یادمان‌سازی مسکو است. در حالی که این جنگ پیامدهای ویرانگری برای زیرساخت‌های افغانستان داشت و منجر به دهه‌ها بی‌ثباتی شد، نمایشگاه مذکور بر جنبه‌های انسانی و تجربیات فردی سربازان شوروی تمرکز دارد. این گزارش به جزئیات آثار به نمایش درآمده و روایت‌های مستند این برهه تاریخی می‌پردازد.

در این رویداد فرهنگی، مجموعه‌ای وسیع از اسناد تاریخی، عکس‌های منتشرنشده، مدال‌های نظامی و وسایل شخصی سربازان شامل کلاه‌های جنگی و قمقمه‌ها در معرض دید عموم قرار می‌گیرد. یکی از بخش‌های برجسته، نمایش «کتاب‌های یادبود» نظیر کتاب «ما را به یاد آور، روسیه» است که حاوی نامه‌ها و آخرین شعرهای سربازان کشته‌شده در جنگ افغانستان است.

همچنین آثاری از فرهنگ مادی افغانستان که توسط سربازان به روسیه برده شده، از جمله اسکناس‌های قدیمی افغانی و پوشش سنتی «پاکول»، به عنوان بخشی از نمادهای این رویارویی فرهنگی و نظامی به نمایش گذاشته شده است. بسیاری از این اشیا مستقیماً توسط خانواده‌های نظامیان یا بازماندگان جنگ به موزیم اهدا شده‌اند تا سرگذشت افرادی چون ولادیمیر گوسپود و تاتیانا کوروتکووا را روایت کنند.

مداخله نظامی شوروی در دسمبر ۱۹۷۹ با هدف حمایت از دولت وقت کابل آغاز شد، اما با مقاومت سرسختانه گروه‌های موسوم به مجاهدین روبرو گشت که از حمایت‌های بین‌المللی برخوردار بودند. این جنگ نزدیک به ده سال به طول انجامید و سرانجام در فبروری ۱۹۸۹ با خروج آخرین سرباز روسی از پل دوستی حیرتان به پایان رسید. خروج نیروهای شوروی، افغانستان را در خلأ قدرت و درگیری‌های داخلی فرو برد که زمینه‌ساز ظهور جریان‌های بعدی و رژیم‌های تندرو در این کشور شد.

نمایشگاه مسکو اگرچه با نگاهی یادبودگرایانه به سربازان روس گشایش می‌یابد، اما یادآور فصلی است که جغرافیای افغانستان را به میدان نبرد قدرت‌های بزرگ تبدیل کرد. تحلیل وضعیت کنونی تحت تسلط رژیم طالبان نشان می‌دهد که میراث آن دوران از جمله بی‌ثباتی مزمن و مداخله‌های منطقه‌ای، همچنان بر سرنوشت سیاسی و اجتماعی مردم افغانستان سایه افکنده است.