نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
جمعی بزرگ از فعالان حقوق بشر، فرهنگیان و کنشگران مدنی در نامهای سرگشاده به گزارشگران ویژه سازمان ملل، نسبت به وقوع «آپارتاید زبانی» علیه زبان فارسی هشدار دادند. این نامه بر لزوم مداخله فوری بینالمللی برای توقف سرکوب ساختاری هویت فرهنگی در افغانستان تحت کنترل رژیم طالبان تأکید دارد.
این گزارش به واکاوی ادعاهای مطرح شده در نامه کنشگران میپردازد که رژیم طالبان را به اجرای یک سیاست آگاهانه برای حذف زبان فارسی از تمام عرصههای عمومی متهم کردهاند. این کنشگران معتقدند که تحمیل زبان پشتو به عنوان تنها ابزار سلطه اداری و آموزشی، جنایتی علیه بشریت است که باید به صورت مستقل مستندسازی و بررسی شود.
نویسندگان این نامه که شامل رهبران جنبشهای اعتراضی زنان نیز میشوند، تصریح کردند که پس از حاکمیت دوباره رژیم طالبان، زبان فارسی با سرکوب سیستماتیک مواجه شده است. این اقدامات شامل حذف ساختاری این زبان از عرصههای رسانهای، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور است که به محرومسازی گویشوران آن از منزلت اجتماعی انجامیده است.
آنها هشدار میدهند که استمرار این وضعیت، هویت فرهنگی هزارانساله این سرزمین را که فارسی همواره خط اتحاد میان اقوام آن بوده، به نابودی میکشاند. بر اساس این نامه، رژیم طالبان با نقض اصول برابری و منع تبعیض، تعهدات بینالمللی کشور در میثاقهای حقوق بشری را به طور آشکار زیر پا گذاشته است.
فعالان مدنی با ابراز نگرانی عمیق، به سابقه مکاتبات خود با یونسکو و دیدبان حقوق بشر در سال ۱۴۰۳ اشاره کرده و از بیتوجهی یکساله این نهادها انتقاد کردند. آنها اعلام کردند که به دلیل عدم دریافت پاسخ مؤثر، اکنون ناگزیر به توسل به سازوکارهای ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد شدهاند.
در مطالبات نهایی این نامه، بر ضرورت به رسمیتشناسی «آپارتاید زبانی» و پاسخگوسازی رهبران رژیم طالبان به عنوان عاملان این جنایت تأکید شده است. همچنین درخواست شده تا هرگونه رویه منجر به تضعیف زبان فارسی فوراً متوقف گشته و این بحران در گزارشهای رسمی شورای حقوق بشر منعکس گردد.
وضعیت کنونی نشان میدهد که زبان در جغرافیای تحت کنترل رژیم طالبان، از یک میراث فرهنگی به ابزاری برای تصفیه هویتی تبدیل شده است. سکوت یا اقدام جامعه جهانی در قبال این فراخوان، تعیینکننده بقا یا زوال یکی از غنیترین ریشههای تمدنی منطقه در سالهای پیش رو خواهد بود.
آیا مرزهای سیاسی مدرن میتوانند میراثِ کهنِ تمدنی را تکهتکه کنند؟ سعید موسوی در این جستار، با نقدِ صریحِ تعصباتِ زبانی، استدلال میکند که فارسی، دری و تاجیکی نهتنها سه زبانِ مستقل نیستند، بلکه شاخههای پیوسته شجرهای واحدند. او نشان میدهد که چگونه تفاوتِ لهجهها نشانهی پویایی زبان است و انکارِ این وحدت، تیشهزدن به ریشه تاریخ و ادبیات مشترک ماست.
در پی ممنوعیت کار زنان توسط طالبان در تاریخ ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان ناگزیر شد کارمندان زن خارجی را جایگزین زنان در مرکز توزیع کمک نقدی کابل کند؛ اقدامی اضطراری که پیامدهای اجتماعی، انسانی و سیاسی گستردهای دارد.
در یک تحول بیسابقه در ادبیات رسمی سازمان ملل، آنتونیو گوترش، دبیرکل این نهاد، روز سهشنبه ۲۵ سنبله ۱۴۰۴ (۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵) در نشست خبری نیویورک، سیاست طالبان در منع زنان افغانستانی از مشارکت در عملیات امدادرسانی را «احمقانه» توصیف کرد. این واژه، که تاکنون در سطح دیپلماسی جهانی برای توصیف یک گروه حاکم به کار نرفته بود، بازتابی از شدت بحران انسانی و اخلاقی در افغانستان تحت سلطه طالبان است.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان اعلام کرد بهعلت منع ورود کارمندان زن افغانستانی از سوی طالبان، هشت مرکز حمایت از بازگشتکنندگان افغانستانی را در ۱۸ سنبله تعطیل کرده است؛ مراکزی که روزانه به حدود هفت هزار نفر خدمات میدادند.