فراخوان جهانی برای رسمیت‌شناسی «آپارتاید زبانی» علیه زبان فارسی

جمعی بزرگ از فعالان حقوق بشر، فرهنگیان و کنشگران مدنی در نامه‌ای سرگشاده به گزارشگران ویژه سازمان ملل، نسبت به وقوع «آپارتاید زبانی» علیه زبان فارسی هشدار دادند. این نامه بر لزوم مداخله فوری بین‌المللی برای توقف سرکوب ساختاری هویت فرهنگی در افغانستان تحت کنترل رژیم طالبان تأکید دارد.

این گزارش به واکاوی ادعاهای مطرح شده در نامه کنشگران می‌پردازد که رژیم طالبان را به اجرای یک سیاست آگاهانه برای حذف زبان فارسی از تمام عرصه‌های عمومی متهم کرده‌اند. این کنشگران معتقدند که تحمیل زبان پشتو به عنوان تنها ابزار سلطه اداری و آموزشی، جنایتی علیه بشریت است که باید به صورت مستقل مستندسازی و بررسی شود.

نویسندگان این نامه که شامل رهبران جنبش‌های اعتراضی زنان نیز می‌شوند، تصریح کردند که پس از حاکمیت دوباره رژیم طالبان، زبان فارسی با سرکوب سیستماتیک مواجه شده است. این اقدامات شامل حذف ساختاری این زبان از عرصه‌های رسانه‌ای، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور است که به محروم‌سازی گویشوران آن از منزلت اجتماعی انجامیده است.

آن‌ها هشدار می‌دهند که استمرار این وضعیت، هویت فرهنگی هزاران‌ساله این سرزمین را که فارسی همواره خط اتحاد میان اقوام آن بوده، به نابودی می‌کشاند. بر اساس این نامه، رژیم طالبان با نقض اصول برابری و منع تبعیض، تعهدات بین‌المللی کشور در میثاق‌های حقوق بشری را به طور آشکار زیر پا گذاشته است.

فعالان مدنی با ابراز نگرانی عمیق، به سابقه مکاتبات خود با یونسکو و دیدبان حقوق بشر در سال ۱۴۰۳ اشاره کرده و از بی‌توجهی یک‌ساله این نهادها انتقاد کردند. آن‌ها اعلام کردند که به دلیل عدم دریافت پاسخ مؤثر، اکنون ناگزیر به توسل به سازوکارهای ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد شده‌اند.

در مطالبات نهایی این نامه، بر ضرورت به رسمیت‌شناسی «آپارتاید زبانی» و پاسخگوسازی رهبران رژیم طالبان به عنوان عاملان این جنایت تأکید شده است. همچنین درخواست شده تا هرگونه رویه منجر به تضعیف زبان فارسی فوراً متوقف گشته و این بحران در گزارش‌های رسمی شورای حقوق بشر منعکس گردد.

وضعیت کنونی نشان می‌دهد که زبان در جغرافیای تحت کنترل رژیم طالبان، از یک میراث فرهنگی به ابزاری برای تصفیه هویتی تبدیل شده است. سکوت یا اقدام جامعه جهانی در قبال این فراخوان، تعیین‌کننده بقا یا زوال یکی از غنی‌ترین ریشه‌های تمدنی منطقه در سال‌های پیش رو خواهد بود.