سرگردانی هزاران دانشجو و خانواده در سایه تنش طالبان–پاکستان

سه ماه پس از درگیری‌های مرزی میان رژیم طالبان و پاکستان، بسته‌ماندن گذرگاه‌های زمینی هزاران دانشجو، بازرگان و خانواده را در سرمای زمستان سرگردان کرده است. نبود راهکار عملی و ناتوانی طالبان در مدیریت روابط مرزی، این بحران انسانی را تشدید کرده و زندگی مردم را در دو سوی خط دیورند با دشواری‌های روزافزون روبه‌رو کرده است.

انسداد طولانی‌مدت مرز، رفت‌وآمد عادی مردم را مختل کرده و پیامدهای آموزشی، اقتصادی و خانوادگی گسترده‌ای به‌جا گذاشته است. دانشجویان، کارگران و خانواده‌ها اکنون در شرایطی گرفتار شده‌اند که نه امکان بازگشت دارند و نه چشم‌انداز روشنی از بازگشایی مرز ارائه شده است؛ وضعیتی که ریشه آن در تنش‌های امنیتی و نبود دیپلماسی کارآمد قرار دارد.

در گذرگاه‌های مرزی، صدها خانواده با کودکان خردسال در هوای یخ‌زده روی زمین‌های خاکی نشسته‌اند. باد سرد از میان چادرهای نازک عبور می‌کند و بسیاری تنها با پتوهای نازک خود را گرم نگه می‌دارند. نبود سرویس‌های بهداشتی، کمبود آب آشامیدنی و نبود مکان‌های گرم، شرایط را برای زنان و کودکان طاقت‌فرسا کرده است. صف‌های طولانی مردم، چهره‌هایی خسته و چشم‌هایی نگران، تصویری روشن از بلاتکلیفی روزهای اخیر است.

شاه فیصل، دانشجوی ۲۵ ساله پزشکی، می‌گوید قصد داشت در تعطیلات زمستانی به دیدار خانواده‌اش در پاکستان برود، اما از ۱۲ اکتبر تاکنون مرز بسته مانده است. او می‌گوید: «دلتنگ پدر و مادر و اقارب‌مان هستیم.» نمایندگان دانشجویان می‌گویند تنها در ننگرهار صدها دانشجوی پاکستانی امکان بازگشت ندارند؛ وضعیتی که آموزش و تبادل علمی را مختل کرده است.

شاه فهد امجد، دانشجوی دیگر، از هر دو طرف خواسته است گذرگاه‌ها را باز کنند تا دانشجویان بتوانند خانواده‌های خود را ببینند. او می‌گوید نگرانی‌ها درباره ویزا، هزینه‌های زندگی و آینده تحصیلی هر روز بیشتر می‌شود و ادامه این وضعیت فشار روانی و مالی سنگینی بر جوانان وارد کرده است.

احسان‌الله همت، مغازه‌دار پاکستانی، برای شرکت در عروسی یکی از بستگان به قندهار آمده بود، اما اکنون «نمی‌توانیم به خانه‌مان برگردیم». او می‌گوید مسیرهای قاچاق خطرناک‌اند و راه‌های دیگر بسیار پرهزینه. خانواده‌اش هفته‌هاست در خانه اقارب افغانستانی مانده‌اند و او احساس «شرمندگی» می‌کند که اقامت‌شان طولانی شده است. کودکانش از سرما می‌لرزند و مادر خانواده نگران تمام‌شدن داروهای ضروری است.

در گذرگاه اسپین‌بولدک، رانندگان کامیون در کنار خودروهای خاموش‌شان آتش‌های کوچک روشن کرده‌اند تا از سرمای شبانه در امان بمانند. خان محمد، راننده ۳۹ ساله، می‌گوید: «در این دو ماه و نیم حتی یک کیلو بار هم بارگیری نکرده‌ام. کار کاملاً متوقف شده است.» رکودی که به‌طور مستقیم از انسداد مرزی و نبود مدیریت مؤثر ناشی می‌شود.

مرز افغانستان و پاکستان که به «خط دیورند» معروف است، بیش از ۲۶۰۰ کیلومتر امتداد دارد و جوامع پشتون را در دو سوی خود تقسیم می‌کند. این مرز تاریخی همواره شریان ارتباطی خانوادگی، تجاری و فرهنگی بوده است. درگیری‌های اکتبر میان طالبان و نیروهای پاکستانی که بیش از ۷۰ کشته برجای گذاشت، موجب بسته‌شدن طولانی‌مدت گذرگاه‌ها شد. پاکستان طالبان را به پناه‌دادن به گروه‌های مسلح متهم می‌کند؛ اتهامی که طالبان رد می‌کنند.

تداوم بی‌اعتمادی امنیتی، نبود سازوکار مشترک برای مدیریت بحران و ضعف دیپلماسی، دو طرف را در بن‌بست قرار داده است. تلاش‌های میانجی‌گرانه نیز تاکنون به توافق پایدار نرسیده و هشدارها درباره احتمال ازسرگیری درگیری همچنان ادامه دارد. در این میان، شهروندان عادی اصلی‌ترین قربانیان این وضعیت هستند.