امکان تغییر بدون خشونت در افغانستان

همزمان با انتشار کتاب تازه‌ دکتر محمدامین احمدی، رئیس پیشین دانشگاه ابن‌سینا، پرسشی بنیادین در مرکز توجه قرار گرفته است: آیا مردم افغانستان می‌توانند بدون توسل به خشونت، مسیر تغییر و دستیابی به صلح پایدار را طی کنند؟

این اثر پژوهشی که به‌زودی از طریق وب‌سایت بنیاد اندیشه در دسترس عموم قرار خواهد گرفت، با تکیه بر مطالعات جهانی و تحلیل‌های بومی، به بررسی امکان‌پذیری مبارزه مدنی در شرایط خاص افغانستان می‌پردازد.

در مقدمه‌ کتاب، نویسنده با ارجاع به نظریات جین شارپ و یافته‌های اریکا چنووث، تأکید می‌کند که مبارزه‌ مدنی در هر نوع از شرایط فرهنگی و سیاسی ممکن است به موفقیت برسد. با این حال، احمدی هشدار می‌دهد که نسخه‌ای جهانی برای این نوع مبارزه وجود ندارد و هر کشور نیازمند تحقیق خاص و متناسب با بافت اجتماعی و سیاسی خود است.

او می‌نویسد: «در افغانستان نیز، برای آن‌که مبارزه مدنی بتواند به عدالت، برابری و رعایت حقوق شهروندی منجر شود، باید ابزارها، روش‌ها و تکنیک‌های در دسترس مردم شناسایی و با برنامه‌ریزی استراتژیک به کار گرفته شود.»

این کتاب، ضمن بررسی امکان تحقق دموکراسی پایدار در افغانستان، به دشواری‌های ساختاری و فرهنگی این مسیر نیز اشاره می‌کند. احمدی با استناد به تحقیقات پینکنی، اذعان دارد که تحقق دموکراسی در افغانستان دشوارتر از بسیاری کشورهاست، اما این دشواری به معنای ناممکن بودن آن نیست.

او تأکید می‌کند که امید به تغییر، اگر با شناخت دقیق از شرایط و طراحی راهبردی همراه باشد، می‌تواند به نتایج ملموس منجر شود.

در بخش‌های مختلف کتاب، نویسنده تلاش کرده است چارچوبی نظری برای یک تحقیق کیفی خاص در مورد افغانستان ارائه دهد؛ چارچوبی که می‌تواند مبنای پژوهش‌های آینده درباره مبارزه مدنی و تحول اجتماعی در کشور باشد. احمدی در پایان مقدمه‌ خود ابراز امیدواری کرده است که پژوهشگران افغانستانی این پروژه ناتمام را به سرانجام برسانند و مسیر مبارزه مدنی را با تکیه بر دانش، تجربه و همبستگی ملی ادامه دهند.

این کتاب نه‌تنها یک اثر دانشگاهی، بلکه دعوتی روشن به بازاندیشی در شیوه‌های مبارزه، تغییر و ساختن آینده‌ای عادلانه برای افغانستان است.

انتشار این اثر می‌تواند نقطه‌ آغاز گفت‌وگویی تازه میان فعالان مدنی، پژوهشگران و نسل جوانی باشد که به دنبال راهی برای تغییر، بدون خشونت و با تکیه بر خرد جمعی‌اند، راهی که از خشونت عبور کرده و به عقلانیت، اخلاق سیاسی و هم‌افزایی اجتماعی تکیه دارد.

گزارش‌ها و بررسی‌های این کتاب می‌تواند در ارائه‌ چارچوب نظری یک تحقیق کیفی خاص در مورد افغانستان کمک کند؛ تلاشی علمی برای پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان مبارزه‌ مدنی را در بافت پیچیده‌ی افغانستان عملی ساخت و به عدالت و حقوق شهروندی نزدیک‌تر شد.