آلودگی هوای کابل؛ بحرانی خاموش که سلامت شهروندان را تهدید می‌کند

آلودگی شدید هوای کابل به یکی از جدی‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی در این شهر تبدیل شده است؛ بحرانی که ریشه در سال‌ها بی‌برنامگی، استفاده از سوخت‌های غیرمعیاری و نبود مدیریت محیط‌زیستی دارد و امروز زندگی هزاران شهروند – به‌ویژه کودکان، سالمندان و بیماران – را با خطرات جدی روبه‌رو کرده است.

محیط‌زیست تنها زیبایی طبیعت نیست؛ بلکه بنیان زندگی، سلامت، عدالت اجتماعی و آیندهٔ نسل‌هاست. این زمین امانتی الهی است که خداوند به انسان سپرده و حفاظت از آن یک مسئولیت دینی، اخلاقی و انسانی به شمار می‌رود.

امروز آلودگی هوای کابل به یک فاجعهٔ واقعی تبدیل شده است. اگر اقدام جدی صورت نگیرد، آیندهٔ سلامت مردم با تهدیدهای بزرگ روبه‌رو خواهد شد.

در چند سال اخیر، افزایش سریع جمعیت کابل، گسترش بی‌برنامه شهر و استفاده گسترده از سوخت‌های غیرقانونی مانند تایر، پلاستیک و نفت خام، کیفیت هوا را به سطح خطرناک رسانده است. این آلودگی باعث افزایش بیماری‌های تنفسی، سرطان ریه، مشکلات قلبی، و بیماری‌های چشمی و پوستی شده است. هزاران کودک، سالمند و بیمار بیشترین آسیب را می‌بینند.

وضعیت کنونی کابل نتیجه مستقیم بی‌توجهی و فساد در دوره جمهوریت است. در آن زمان نه نهادهای محیط‌زیستی فعال بودند، نه سیستم نظارت بر کیفیت هوا وجود داشت و نه برنامه‌ای برای کنترل منابع آلاینده اجرا شد. سیاست‌ها بیشتر در حد نشست‌ها، شعارها و اسناد کاغذی باقی ماند.

برای مهار این بحران، نیاز به یک اراده ملی و برنامه عملی وجود دارد. توسعه انرژی‌های بدیل مانند برق خورشیدی، انرژی بادی و گاز طبیعی باید تشویق شود؛ منابعی که هم ارزان‌ترند و هم آلودگی کمتری تولید می‌کنند.

باید استفاده از سوخت‌های غیرمعیاری ممنوع و دسترسی مردم به سوخت‌های استاندارد مانند گاز و برق را آسان‌تر شود. در کنار آن، ایجاد فضاهای سبز گسترده در اطراف کابل می‌تواند به‌عنوان فیلتر طبیعی هوا عمل کند و تعادل محیط‌زیستی را بهبود بخشد.

افرادی که محیط‌زیست را آلوده می‌کنند باید با مجازات قانونی روبه‌رو شوند. هم‌زمان، آگاهی‌دهی عمومی درباره اهمیت محیط‌زیست باید به‌صورت تدریجی و گسترده انجام شود تا مردم نقش خود را در کاهش آلودگی بشناسند.

بخش صحی نیز باید آماده باشد. مراکز درمانی باید خدمات ویژه برای بیماران تنفسی و آسیب‌دیدگان آلودگی هوا فراهم کنند تا از بحران‌های بزرگ‌تر جلوگیری شود.

امروز زمان اقدام است، نه انتظار. اگر اکنون برای حفاظت از محیط‌زیست گام‌های جدی برداشته نشود، فردا کودکان ما قربانی بحران‌های عمیق صحی خواهند شد. حفاظت از محیط‌زیست تنها مسئولیت دولت نیست؛ بلکه وظیفهٔ مشترک مردم، علما، فعالان مدنی، رسانه‌ها و نهادهای آموزشی است.

اسلام نیز ما را به حفظ زمین و طبیعت فراخوانده است؛ چنان‌که پیامبر اکرم ﷺ فرموده‌اند: «اگر قیامت برپا شود و در دستت نهالی باشد، آن را بکار.»
پیش از آن‌که دیر شود، بیایید این امانت الهی را حفظ کنیم.

• ویساء صافی، فعال حقوق بشر