توافق آتش‌بس میان پاکستان و طالبان؛ مکثی در تنش یا تثبیت نفوذ؟

در پی چند دور مذاکره در دوحه با میانجیگری قطر و ترکیه، طالبان و پاکستان بر سر آتش‌بس فوری توافق کردند.

وزارت خارجه قطر اعلام کرد که هدف این توافق، کاهش تنش‌های مرزی و ایجاد سازوکارهایی برای تحکیم صلح پایدار است. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، نیز تأکید کرد که «زنجیره تروریسم از افغانستان به خاک پاکستان فوراً متوقف خواهد شد» و نشست بعدی در ۲۵ اکتبر در استانبول برگزار خواهد شد.

اما این توافق تنها بخشی از یک رابطه پیچیده و چندلایه است. روابط طالبان و پاکستان به دوران پس از آغاز جنگ آمریکا علیه تروریسم در افغانستان بازمی‌گردد.

در آن زمان، بسیاری از رهبران طالبان به پاکستان پناه بردند و از حمایت‌های امنیتی، سیاسی و لجستیکی برخوردار شدند. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که خانواده‌های مقامات ارشد طالبان همچنان در شهرهایی مانند کراچی، کویته و اسلام‌آباد زندگی می‌کنند و حتی در بخش‌هایی از اقتصاد پاکستان سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

در سال‌های گذشته، مقامات ارشد پیشین و کنونی پاکستان بارها اذعان کرده‌اند که طالبان در خاک پاکستان شکل گرفت و توسط نهادهای امنیتی این کشور تمویل شد. ژنرال پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان، در مصاحبه‌ای گفته بود که «طالبان ساخته و پرداخته ماست» و هدف از آن، ایجاد عمق استراتژیک در برابر هند و نفوذ در افغانستان بود.

با این حال، پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، اسلام‌آباد انتظار داشت که این گروه در برابر تحریک طالبان پاکستان (TTP) موضع سخت‌گیرانه‌ای اتخاذ کند؛ گروهی که از خاک افغانستان علیه نیروهای پاکستانی عملیات انجام می‌دهد. اما طالبان حاضر به سرکوب TTP نشدند، و همین موضوع باعث افزایش تنش‌های مرزی، بسته‌شدن گذرگاه‌هایی مانند تورخم، و درگیری‌های خونین شد.

در همین فضای پرتنش، نبی عمری، معین وزارت داخله طالبان، در اظهاراتی تحریک‌آمیز گفت: «خاک افغانستان باید از پاکستان بازپس گرفته شود». او مدعی شد که «الله تعالی سببی جور می‌کند» تا «سرزمین‌های تاریخی افغانستان» دوباره به دست طالبان برسد. این سخنان، در تضاد آشکار با روح توافق آتش‌بس، نشان‌دهنده شکاف‌های عمیق در نگاه طالبان به مرز دیورند و مشروعیت جغرافیایی پاکستان است.

توافق اخیر، اگرچه می‌تواند به کاهش فوری درگیری‌ها کمک کند، اما تضمینی برای حل ریشه‌ای اختلافات نیست. روابط طالبان و پاکستان، آمیزه‌ای از وابستگی تاریخی، رقابت امنیتی، و اختلافات ایدئولوژیک است که با یک آتش‌بس، پایان نمی‌پذیرد. نشست استانبول، آزمونی مهم برای سنجش میزان تعهد دو طرف به صلح و همکاری خواهد بود.